,

Black Mirror: Ο τέταρτος κύκλος ήταν πολύ καλός αλλά το πολύ καλό δεν είναι ποτέ αρκετό

Λίγη ξινίλα για μια απ’ τις καλύτερες σειρές εκεί έξω

Black Mirror: Μια γνώμη για τον τέταρτο κύκλο της sci-fi σειράς

Το σύμπαν που απλώνεται κάτω από τα πόδια του Black Mirror έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως τεχνοφοβικό. Η αλήθεια είναι πως δεν είναι. Το Black Mirror είναι απλώς μια απαισιόδοξη εικασία, το worst case scenario των εφαρμογών μιας τεχνολογίας που εξελίσσεται διαρκώς, υπερβαίνοντας συχνά τις προσδοκίες και τον έλεγχο των αποδεκτών της. Δεν είναι μομφή εις βάρος της τεχνολογίας per se, αλλά μια περιγραφή της χειρότερης τροπής που μπορεί να πάρει η χρήση της. Η υπερβολή του Black Mirror είναι ταυτόχρονα το mojo του και το μειονέκτημά του.

Ο τέταρτος κύκλος της σειράς είναι, κλασικά κι αναμενόμενα, συναρπαστικός. Kαι τα έχει όλα: Μεταφερόμενες συνειδήσεις, ρομποτικά σκυλιά που κυνηγούν τους ανθρώπους, τσιπάκια στον εγκέφαλο, κι άλλες τέτοιες δυστοπικές ματιές στο μέλλον ή σ’ ένα τεχνολογικά προηγμένο, εναλλακτικό παρόν, -από εκείνες που ρίχνεις από μαζοχιστική περιέργεια του τύπου ‘what if?’. Όλα λειτουργούν σωστά, λοιπόν, υπό την έννοια του σωστού όπως αυτό αρθρώνεται από το concept της σειράς: Εξελιγμένη τεχνολογία προσφέρεται στον άνθρωπο -> άνθρωπος τη χρησιμοποιεί -> κάτι πάει στραβά. Γνώριμο σχήμα. Ο κύκλος όμως έχει ένα πρόβλημα.

Το πρόβλημα είναι οι ήρωές του.

Στο Black Mirror παρακολουθούμε την τεχνολογία να εξελίσσεται και να γιγαντώνεται, με τους ανθρώπους ωστόσο να παραμένουν ίδιοι. Σχεδόν παιδιά μπροστά στο ενήλικο μέγεθος της ηλεκτρονικής αυτοκρατορίας που αναπτύσσεται γύρω τους. Εμφυτεύματα σκανάρουν την ανθρώπινη όραση και αναμεταδίδουν ό,τι βλέπουμε, gadgets διαβάζουν τη μνήμη, ολογράμματα αποκτούν νοημοσύνη, – κι όμως οι άνθρωποι του Black Mirror μοιάζουν απροετοίμαστοι και υπανάπτυκτοι, σα να μην συμπορεύονται με την κατάσταση. Μονίμως έκπληκτοι που κάτι εξόφθαλμα προβληματικό προκάλεσε προβλήματα (βλ. arkangel, crocodile) και έτοιμοι να πέσουν στην πιο κραυγαλέα τεχνολογική παγίδα (μεταφέροντας ας πούμε στον εγκέφαλό τους τη συνείδηση της νεκρής τους γυναίκας), θυμίζουν γιαγιάδες που αποκτούν για πρώτη φορά smartphone.

Υπάρχει μια πρόδηλη ασυμβατότητα (πνευματική και ψυχική) ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και το αντικείμενο της σειράς, με λίγα λόγια.

Προφανώς, ο στόχος ενός έργου επιστημονικής φαντασίας δεν είναι ο ρεαλισμός. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως ακόμα και οι πεπλατυσμένες πραγματικότητες δεν έχουν κανόνες και λογικές αρχές. Η δημιουργικά σουρεάλ προσέγγιση του high-tech, επομένως, είναι μια θεμιτή εξερεύνηση. Ας είναι όσο εξωφρενική θέλει. Η παρουσίαση, όμως, του ανθρώπου ως περίπου βλάκα μέσα στον “μύθο” αυτό, προκαλεί μια αισθητή κράμπα στο όλο σύστημα. Ένας “χαζός” ήρωας μέσα σε ένα πανέξυπνο περιβάλλον αποτελεί βολική και cheesy συνθήκη: Τα πάντα μπορούν να του συμβούν και τα πάντα μπορούν να του συμβούν εύκολα. Αφού είναι χαζός ντε! (βλ. τη μπουφόνικη φιγούρα του Rolo Haynes στο έκτο επεισόδιο).

Δεν θέλει και πολύ μυαλό να συμπεράνεις ότι το να χώνεις τη συνείδηση ενός ανθρώπου σε λούτρινο αρκουδάκι θα καταλήξει σε φιάσκο, ε;

Επιπλέον, στον (πολύ καλό, ξαναλέω) τέταρτο κύκλο σα να διακρίνεται μια κόπωση από πλευράς τεχνολογικής έμπνευσης. Οι ιστορίες, οι ηθοποιοί και η σκηνοθεσία είναι εκεί, αλλά οι ιδέες νομίζω επαναλαμβάνονται λιγάκι. Από ένα σημείο κι έπειτα, νιώθεις κατά κάποιο τρόπο ότι τα ευρήματα ανακυκλώνονται με μικρές παραλλαγές, σε βαθμό που μπορείς να προβλέψεις και τι θα συμβεί (το Black Museum είναι ένα καλό παράδειγμα).

Άλλοτε εμφανώς άλλοτε υποδόρια, μπορεί κανείς να διακρίνει μια μανιέρα. Μου έλειψε, λοιπόν, η πρωτοτυπία του σοκαριστικού Shut Up And Dance του τρίτου κύκλου και του Be Right Back του δεύτερου. Ένα πιο φιλοσοφικό σχόλιο για το πόσο καθοριστικά διατρέχει η τεχνολογία τον ανθρώπινο βίο, που να μη χωράει απαραίτητα σ’ ένα εύπεπτο γκατζετοειδές gimmick.

Πάντως, τελειώνοντας και αυτόν τον κύκλο, συμπεραίνω με ολοένα και μεγαλύτερη βεβαιότητα ότι ο βασικός πυλώνας του Black Mirror δεν είναι τελικά η τεχνολογία. Είναι το trolling. Με όχημα (αλλά και καμουφλάζ) την τεχνολογία, το Black Mirror τρολάρει τον σύγχρονο άνθρωπο, τα πάθη και τους φόβους του, και το κάνει μάλιστα σοβαροφανώς, ώστε να μην αντιληφθούμε την ειρωνεία του πόσο καλά μας περιγράφουν τα εξωπραγματικά του σενάρια. Ο ακραίος γονεϊκός παρεμβατισμός του Arkangel, το ψυχαναγκαστικό dating του λανθιμικής σύλληψης Hang the DJ κλπ.,- είναι όλα τους λίγο-πολύ υπαινικτικά σατιρικοί συμβολισμοί της πραγματικότητας, φιλτραρισμένοι μέσα από το πιο δημοφιλές φίλτρο του 21ου αιώνα. Ναι, αυτό είναι η τεχνολογία.

Περιμένω τον πέμπτο κύκλο με λίγη ξινίλα, πολύ ενδιαφέρον και μια -όχι και τόσο κρυφή- ελπίδα ότι θα επανεφεύρει τον εαυτό του, δίνοντάς μας ξανά κάτι εικονοκλαστικό.


Άρης Αλεξανδρής