,

Weinstein και Human Stain: Το πρόβλημα με την υστερία σ’ ένα σημαντικό ζήτημα

Λίγα λόγια για τη λιγότερο δημοφιλή πλευρά των σεξουαλικών σκανδάλων

Σκάνδαλο Weinstein: Το πρόβλημα του να κατηγορείς χωρίς αποδείξεις

Στο The Human Stain του Philip Roth, βλέπουμε την καριέρα και τη ζωή ενός καθηγητή να καταποντίζονται, μετά από μερικές αβάσιμες καταγγελίες ότι είναι ρατσιστής. Ο Silk χάνει το κύρος του, η κοινωνία τον απομονώνει, του επιτίθεται για τις ερωτικές επιλογές του και σιγά σιγά τον εξοντώνει. Δεν έχει σημασία αν οι κατηγορίες ισχύουν ή όχι. Σημασία έχει ότι ο κόσμος πείστηκε. Στο σημείο εκείνο, είχαν ήδη τελειώσει όλα για τον Silk.

Οι περιπτώσεις των διασήμων του Hollywood που κατηγορούνται τις τελευταίες μέρες για σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι ίδιες με του Silk. Ο Silk ήταν αθώος. Oύτε ρατσιστής υπήρξε στην πραγματικότητα ούτε εκμεταλλεύτηκε σεξουαλικά κάποια γυναίκα. Για τους Χολιγουντιανούς παράγοντες δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο. Οι περισσότεροι φαίνεται πως είναι όντως ένοχοι ως έναν βαθμό (το πλήθος των καταγγελιών εναντίον Spacey και Weinstein αλλά και η αντιμετώπιση αυτών από τους ίδιους προς τα εκεί συντείνουν) χωρίς βέβαια να είναι σαφές τι ακριβώς, πώς και πότε συνέβη. Όλες αυτές τις υποθέσεις δικαίων και αδίκων, όμως, τις ενώνει ένα κοινό στοιχείο. Η έλλειψη αποδείξεων.

Φυσικά, η σεξουαλική παρενόχληση δεν αφήνει πάντα ίχνη. Επίσης, περικλείει μια ευρύτατη περιπτωσιολογία, τόσο ως προς το είδος και την έντασή της όσο και ως προς το timing. Άλλα ίχνη αφήνει ο βιασμός, άλλα ο εκβιασμός μαζί με χοντρό πέσιμο. Άλλα ένα περιστατικό που συνέβη πριν τριάντα χρόνια και άλλα κάτι που έγινε χθες. Όπως και να ’χει, αν κάτι δεν σου αφήσει ορατά σημάδια, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδειχθεί, ειδικά αν εκείνος που σε πείραξε έχει εξουσία κι εσύ πολλούς λόγους να τον φοβάσαι. Με λίγα λόγια, συμφωνούμε ότι η κακοποίηση είναι μια διπλά επαχθής κατάσταση. Όχι μόνο σε πλήττει ως άτομο αλλά συχνά σου στερεί και τα πιο στοιχειώδη όπλα να αμυνθείς ή να δικαιωθείς.

Το πρόβλημα που ανακύπτει, είναι προφανές. Ναι, πολλοί ισχυροί άντρες χρησιμοποιούν τη δύναμή τους για να παρενοχλήσουν σεξουαλικά τους πιο αδύναμους. Ναι, πολλές γυναίκες αλλά και άντρες (σε μικρότερο αν και όχι αμελητέο βαθμό όπως αποδεικνύουν οι καταγγελίες κατά Spacey) υποφέρουν σωματικά, τραυματίζονται ψυχικά, και ζημιώνονται πρακτικά από τη συστημ(ατ)ική αυτή παρενόχληση. Δικαίως, λοιπόν, διαμαρτύρονται και δικαίως το κάνουν όταν η συγκυρία το επιτρέπει (και όχι π.χ όταν κινδυνεύουν με αφανισμό αν μιλήσουν). Πώς όμως μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το ποιος λέει αλήθεια; Πώς ξέρουμε ποια καταγγελία ισχύει και σε ποια έκταση; Με ποιον τρόπο διαχωρίζουμε τον αληθή ισχυρισμό από την επίθεση λάσπης και την κερδοσκοπία;

Η υπόθεση δεν είναι καθόλου απλή. Γιατί η ακτιβιστική παραφορά μπορεί μεν να ενθαρρύνει την καταγγελτικότητα χωρίς φειδώ, ωστόσο, με το δεδομένο έλλειμμα απόδειξης, τα σκάγια μπορούν να πάρουν κι ανθρώπους που ουδεμία σχέση έχουν με σεξουαλικές παρενοχλήσεις και τα συναφή. Αρκεί να ’χει κανείς εχθρούς. Ακόμη και στη δυσάρεστη περίπτωση που κάποιος πράγματι παρενοχλεί, όμως, ο ζηλωτισμός δεν βοηθάει καθόλου να καταλάβουμε σε τι βαθμό αυτό συμβαίνει. Μοιραία, οδηγούμαστε σ’ ένα ανερμάτιστο τσουβάλιασμα που τιμωρεί εκδικητικά κι αδιακρίτως, βάσει πιθανοτήτων και υποψιών. Όλοι είναι εν δυνάμει ένοχοι, ανάλογα με την κατακραυγή που ξεσηκώνουν οι καταγγελίες εναντίον τους. Πόσο δίκαιο είναι αυτό;

Καθόλου. Όπως δεν είναι δίκαιη και λογική η εξίσωση των βιασμών του Weinstein με το ανάρμοστο φλερτ του Spacey και τον creepy εξιμπισιονισμό του Louis C.K. Δεν είναι όμοιες ούτε ισότιμες καταστάσεις. Εδώ δεν είναι καν εξακριβωμένες! Αντιμετωπίζονται όμως ως τέτοιες από την κοινή γνώμη, ακριβώς επειδή δεν μπορούν να ελεγχθούν. Κι έτσι, με το συναίσθημα και τη -δίκαιη, είναι η αλήθεια- οργή να επικρατούν, η ανάγκη για αντιμετώπιση μιας παθογένειας μεταμορφώνεται σε κυνήγι μαγισσών. Η περίπτωση του Louis C.K. είναι ενδεικτική. Ο τύπος κατηγορήθηκε και παραδέχτηκε ότι ζητούσε από γυναίκες με επαγγελματική εξάρτηση από τον ίδιο, να αυνανιστεί μπροστά τους. Διαστροφικό; Ενδεχομένως. Ενοχλητικό; Εννοείται. Αντιεπαγγελματικό; Σίγουρα. Είναι λόγος, όμως, να απολυθεί από παντού, να ακυρωθούν οι ταινίες του, και να χυθεί ένας τόνος επικριτικό μελάνι που αμφισβητεί αναδρομικά την αξία του έργου του;

Κάποιοι οργίζονται όταν ακούνε την άποψη πως ο φανατισμός πάνω σε λεπτά ζητήματα τα απομειώνει σε μηντιακά trends. “Είναι trend ο βιασμός; Είναι trend η παρενόχληση; Πώς τολμάς;”. Φυσικά και δεν είναι. Trend είναι ο επιφανειακός τρόπος διαχείρισής τους που μοιάζει να ενδιαφέρεται περισσότερο για την κατασκευή ενόχων παρά για την ουσία του προβλήματος. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερο κόπο να το αντιληφθεί κανείς· αρκεί να διαβάσει τα εκατοντάδες σχόλια κάτω από τα ποστ που σκάνε με κάθε νέα (κι ανεξακρίβωτη) καταγγελία εις βάρος κάποιου διάσημου. “Και αυτός;”, “Είσαι νεκρός για μας”, “Όλοι τα ίδια γουρούνια”. Καταδίκη δίχως δίκη. Και μια μικρή παράνοια ανάμεικτη με ηδονή. Τελικά όλοι οι άντρες είναι ίδιοι, η προφητεία επιβεβαιώθηκε.

Η δε υποκρισία που περιβάλλει τα “ανθρωπιστικά” αντανακλαστικά της βιομηχανίας του θεάματος, πριμοδοτεί τη σύγχυση και τον παροξυσμό του κόσμου, που άλλωστε καταναλώνει τα προϊόντα της. Όλο το Hollywood δηλώνει τώρα ότι “γνώριζε” και αντί να απολογηθεί που δεν έκανε τίποτα όλα αυτά τα χρόνια, προσπαθεί να ξηλώσει την ανάμνηση των φερόμενων ως θυτών – λες κι αυτό θα επουλώσει παλιές πληγές ή θα προλάβει μελλοντικές. Μεταξύ άλλων, το House of Cards ακυρώνεται, ενώ το (έτοιμο να κυκλοφορήσει) All the Money in the World αναβάλλει την κυκλοφορία του για να αντικατασταθούν οι σκηνές όπου παίζει ο Kevin Spacey! Αστειότητες. Ένα ολόκληρο σύστημα αρνείται παιδαριωδώς τον ίδιο του τον εαυτό για να καθαρθεί από το στίγμα, χωρίς να τον αλλάζει θεμελιωδώς με τη θέσπιση ειδικών μηχανισμών. Εύλογα, και οι εκτός συστήματος εκπαιδεύονται στην ίδια υστερία.

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Σταματάμε να καταγγέλλουμε τη σεξουαλική παρενόχληση υπό τον φόβο ότι θα ακολουθήσουν και ψεύτικες καταγγελίες; Όχι βέβαια. Απλώς αφήνουμε να μιλήσουν τα θύματα και οι άσχετοι κλείνουμε το στόμα μας. Κι ας ερευνήσουν την αλήθεια των λεγομένων τους οι ειδικοί, όχι οι social justice warriors του ίντερνετ που έτσι κι αλλιώς διψούν για αίμα. Οι δραματικές πορνογραφίες σε media και social media δεν επιλύουν το πρόβλημα της παρενόχλησης, αντιθέτως, το επαυξάνουν δίνοντας στους πραγματικούς θύτες το τέλειο καμουφλάζ του πανικού και της γενίκευσης. Επομένως, λογική και επιφύλαξη. Σίγουρα υπάρχουν πολλά κτήνη εκεί έξω, ο καθένας μας ξέρει κι από ένα. Δεν αντιστοιχεί όμως κάθε καταγγελία και σ’ ένα human stain.

Άρης Αλεξανδρής