,

Ο τέταρτος κύκλος του House of Cards είναι ένα συμβολικό μάθημα πολιτικής φιλοσοφίας

Το House of Cards δεν είναι ένα κλασικό δείγμα μυθοπλασίας, που έρχεται να αναπαραστήσει κάτι πιστά ή να συγκινήσει ακραία. Αν το πετυχαίνει, αυτό είναι, νομίζω, σχετικά επουσιώδες. Σίγουρα, πάντως, δευτερεύον. Το ίδιο το στόρι του είναι ο δούρειος ίππος μιας πολύ ανώτερής του φιλοσοφικής ουσίας.

Ουσιαστικά, πρόκειται για έναν στοχασμό πάνω στην ηθική και στις διάφορες αποχρώσεις της, ένα ανορθόδοξο εγχειρίδιο πολιτικής τέχνης και επιστήμης που, συνδέοντας δημιουργικά το υποκειμενικό με το αντικειμενικό, το ατομικό με το οικουμενικό, το νόμιμο με το παράνομο, επιχειρεί να αναδείξει την αξεδιάλυτη συνάφεια του καλού και του κακού ως αφηρημένων εννοιών σε ό,τι έχει να κάνει με την πραγματική πολιτική. Σ’ αυτήν, οι αξίες δεν είναι ποτέ απόλυτες, ο ιδεαλισμός δεν αποτελεί ποτέ εγγύηση και πυξίδα, οι συγκυρίες, οι ανάγκες και τα διακυβεύματα δεν αφήνουν καμία συνείδηση ανόθευτη, καμία ηθική αταλάντευτη. Τα πάντα ρέουν σε έναν ποταμό επείγουσας και αστάθμητης κυριολεξίας, η οποία μόνο μέσω συνδυασμών και συμβιβασμών προσεγγίζεται. Το πιο εγκληματικό μυαλό μπορεί να αποβεί χρήσιμο και κοινωνικά πρόσφορο, ενώ ο πιο ενάρετος χαρακτήρας ενδέχεται να αποδειχθεί άχρηστος και περιττός. Η σύνθετη πραγματικότητα ξερνάει τα δόγματα, δηλαδή, κι επιδοκιμάζει τις αλχημείες.

Μέσα από το ορμητικό πάθος του σατανικού ζεύγους για εξουσία, τις πλεκτάνες, τα μαχαιρώματα, τις ανίερες συμμαχίες, τις προδοσίες και τις κάθε λογής στρατηγικές, περιγράφεται υπόρρητα μια άβολη μέσα στον κυνισμό της, αλήθεια, που ελάχιστοι καταλαβαίνουν κι ακόμα λιγότεροι αποδέχονται: Η πολιτική είναι βρώμικη εξ ορισμού. Και δεν γίνεται να μην είναι, όσο εμπλέκονται σ’ αυτήν άνθρωποι με φιλοδοξίες, έστω καλοπροαίρετες.

Ακόμα και οι ευγενείς στόχοι συναντούν εμπόδια, κι εκεί είναι που η καθαρότητα τις πρόθεσης σκύβει το κεφάλι στην ανάγκη του αθέμιτου μέσου. Αυτό στο οποίο μας μένει να ελπίζουμε δεν είναι η παραμυθική κάθαρση της πολιτικής, αλλά το να μας οδηγεί κάπου. Όσο οι άνθρωποι εκπροσωπούνται από ανθρώπους, η πολιτική θα πάσχει από τα ίδια ελαττώματα που πάσχει και η κοινωνία – το ζητούμενο λοιπόν ποτέ δεν ήταν να αναπλαστεί αγγελικά αλλά να είναι χρήσιμη για όσο το δυνατόν περισσότερους.

Πάνω σ’ αυτή την πλατφόρμα παίζει μπάλα ο Frank, με το μεταβλητό ηθικό του πρόσημο να είναι αυτό που τον καθιστά ενδιαφέροντα. Εγωπαθής, εξουσιομανής, αλαζόνας, καταστροφικός, επικίνδυνος, ευρηματικός, ευαίσθητος, αναίσθητος, πότε λιγότερο πότε περισσότερο, αλλά πάντα με ένα σχέδιο κι έναν σκοπό, πάντα με λόγο ύπαρξης. Η φαινομενική παραδοξότητα του να ενεργείς αδίστακτα για να πετύχεις, είναι στην πραγματικότητα η ωμή αλήθεια στην οποία μας εκπαιδεύει το House of Cards.

Σημασία δεν έχουν τα μέσα που χρησιμοποιεί κανείς, αλλά το στίγμα που αφήνει και το έργο που παράγει (ή που σε πείθει ότι παρήγαγε). Τίποτα άλλο δεν μένει στην ιστορία, μετράει μόνο αυτό που άφησες πίσω σου, ακόμα κι αν φέρει ματωμένα αποτυπώματα. Κι όσο μεγαλύτερο το επίτευγμα, τόσο πιθανότερο να συνδεθεί με το πρόσωπο που το γέννησε, εξασφαλίζοντας στο τελευταίο μια κάποια θέση στην αιωνιότητα. Αυτό είναι και το μοναδικό ατομικό κέρδος του αγώνα. Άλλωστε, ποτέ δεν είδαμε τον Frank και την Claire να απολαμβάνουν τους καρπούς της μηχανορραφίας τους σε ενεστώτα χρόνο, ούτε να τους αφορά η απτή διάσταση της επιτυχίας. Απόλαυση γι’ αυτούς είναι το προνόμιο του δημιουργικού άγχος και της κινητοποίησης για την επόμενη κατάκτηση. Απώτερος στόχος είναι πάντα η υστεροφημία.

Στον τέταρτο κύκλο εμπεδώνεται οριστικά η έλλειψη αξιών ως αξίωμα της πολιτικής επιβίωσης. Ο αμοραλισμός του Frank ήταν, βέβαια, πάντα ένα στοιχείο που συνόδευε επικουρικά την πορεία του προς την κορυφή, αλλά τώρα εξελίσσεται σε βασικό του όχημα. Και το ειρωνικό μάθημα που εγκιβωτίζει η όλη απεικόνιση της ηθικής σήψης είναι ότι ο αμοραλισμός αυτός είναι άσχετος από την ατζέντα του. Μπορεί να τον διέπει ως πολιτικό πρόσωπο αλλά δεν προσδιορίζει απαραίτητα τους πολιτικούς του στόχους. Γίνεται, άραγε, ένας “κακός άνθρωπος” να θέλει το καλό του κόσμου;

Ο Frank και η Claire πιστεύουν ότι γίνεται. Θέλουν το καλό του λαού (τους) και θα έκαναν ό,τι χρειαστεί για να είναι αυτοί που θα το εγγυηθούν. Ακόμη και φόνο. Αντινομία, που όμως θεραπεύεται εκ του αποτελέσματος. Ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα, απλώς είναι εντελώς άσχετος από αυτά. Τα ηθικοπλαστικά ευαγγέλια και οι διδαχές της πολιτικής ορθότητας είναι καραμέλες που τέρπουν τα ανήσυχα στόματα των ψηφοφόρων, καθώς τα προβλήματα των τελευταίων ρυθμίζονται με μεθόδους που θα τους τάραζαν πολύ αν ποτέ τις μάθαιναν. Πίστεψε στην αγιοσύνη μου ενώ εγώ βγάζω με τα πιο κολασμένα εργαλεία μια βρωμοδουλειά για λογαριασμό όλων. Κάτι σαν τον πατέρα που πάει στα κρυφά το άρρωστο σκυλί του παιδιού του για ευθανασία.

Το τελευταίο στοιχείο είναι και η πεμπτουσία του House of Cards, ο εικονοκλαστικός παράγοντας που το κάνει τόσο ενδιαφέρον και εθιστικό: Ένας αδυσώπητος τύπος, χωρίς φραγμούς και ηθικές αναστολές, μπορεί εν τέλει να μην είναι ο κακός της υπόθεσης. Για την ακρίβεια, μπορεί να είναι ένας τρομακτικός μα συμπαθής αντικατοπτρισμός μας και, παράλληλα, μια κιβωτός των ανομολόγητων ενοχών μας. Και ποιος έχει χώρο στο μυαλό και την καρδιά του για ένα τόσο αντιηρωικό ανθρώπινο μοντέλο όταν του θυμίζει τόσο τον εαυτό του;

Σε κάθε περίπτωση, η συναίρεση Frank και Claire αποτελεί μια μαξιμαλιστική κοινωνική αλληγορία: Πίσω τους κρυβόμαστε όλοι εμείς οι κοινοί θνητοί που κυνηγάμε τους στόχους μας με μικρότερης εμβέλειας αλλά εφάμιλλου ζήλου ενέργειες, λέμε ψέματα, προδίδουμε, πατάμε επί πτωμάτων, αλλά εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι ανήκουμε στην χορεία των καλών “γιατί εμείς μέσα μας ξέρουμε ότι τέτοιοι είμαστε”. Και καθώς το ζεύγος μας κλείνει συνωμοτικά το μάτι, εμείς ακόμη απορούμε γιατί ταυτιζόμαστε μαζί του.

 

 

 

 

Άρης Αλεξανδρής