,

Άστεγοι και επαρχία: Μερικές αντιδημοφιλείς σκέψεις

του Δημήτρη Καραμπάτσου

 

Πριν λίγο καιρό είχα μια μαγική στιγμή. Σε παρέα που γνώριζα για πρώτη φορά ξεκίνησε θέμα συζήτησης το οποίο με ενοχλούσε καιρό και το είχα κάνει και αρκετή πρόβα στο ντους, μαζί με άλλες  ένα εκατομμύριο φανταστικές συζητήσεις στις οποίες πάντα βγαίνω νικητής χάρη στις κοφτερές ατάκες, τα ατσάλινα φακτζ , και την εν γένει σκηνική μου παρουσία.

«Να αγοράζετε το περιοδικό Σχεδία γιατί τα μισά λεφτά πάνε κατευθείαν στους άστεγους που το πουλάνε» είπε η νέα φίλη και εγώ πήρα την πάσα και αμολήθηκα στον αιφνιδιασμό σα να μην υπάρχει αύριο, θέτοντάς της την ειλικρινή μου απορία:

Γιατί οι άστεγοι υπάρχουν μόνο στις μεγάλες πόλεις;

Και εξηγούμαι: Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε επαρχία. Σε hardcore επαρχία. Ο μισός πληθυσμός αγρότες, χειμώνα μετά τις 5 το απόγευμα δεν κυκλοφορούσε ψυχή, δεν πιάναμε Σταρ, μιλούσα μέχρι μεγάλη ηλικία με λιε και νιε, είχα μια γκόμενα απ’ την Αθήνα Δεν-Την-Ξέρεις, όλο το πακέτο. Και έχω επισκεφθεί πολλά ανάλογα μέρη. Λοιπόν, θυμάστε που οι δάσκαλοι μας έλεγαν να μην κάνουμε γενικεύσεις στις εκθέσεις, να μην χρησιμοποιούμε «ποτέ», «πάντα» κτλ; Πάρτε το:

Σε επαρχία δεν έχω δει ΠΟΤΕ άστεγο. Ποτέ. Όταν λέω επαρχία φυσικά δεν αναφέρομαι σε Λάρισα-Βόλο-Πάτρα-Καλαμάτα, μιλάω για κάτω από 10-15 χιλιάδες κατοίκους. Μου ’χε κάνει τεράστια εντύπωση όταν πρόσεξα πόσο πραγματικό και μαζικό είναι το γεγονός στην Αθήνα. Και η πρώτη μου ερώτηση φυσικά στη φίλη ήταν «καλά, γιατί δε φεύγουν;»

Τι εννοώ: Όταν κάποιος έχει για διάφορους λόγους φτάσει στην εξαθλίωση και στην ανάγκη να μένει κάτω από υπόστεγα ζητιανεύοντας, υποθέτω ότι θα έκανε τα πάντα για κάτι καλύτερο. Σε φανταστικό σενάριο, όπου ένας άστεγος θα εμφανιζόταν στο χωριό που μεγάλωσα, ένα από τα χιλιάδες της Ελλάδας, τα γεγονότα θα πήγαιναν κάπως έτσι: Η τοπική κοινωνία θα πρόσεχε το γεγονός ως πρωτοφανές, και θα το συζητούσε. Θα αποτελούσε κοινωνικό φαινόμενο πολύ μεγάλης έντασης και λόγω καινοφάνειας αλλά και μεγέθους. Πολύ πιθανόν να λάμβανε και κάποια βοήθεια τύπου φαγητό από καμιά γιαγιά, να κοιμηθεί σε κανα ερημόσπιτο κάποιου κτλ. Έπειτα, στην επαρχία υπάρχει ΠΑΝΤΑ (καίω το 17 στην έκθεση σήμερα, πιάσε ένα τζόνι) προσφορά εργασίας. Όχι εξεκιουτιβ νταϊρέκτορ χιούμαν μανατζινγκ σαμπ γούφερ, από τις άλλες, χειριστής αξί(ν)ας,  γενικός συλλέκτης ελαιοκάρπου, στέλεχος συγκομιδής οινοπαραγωγής και άλλα τέτοια που κρατάνε απασχολημένους τους αλλοδαπούς κατά χιλιάδες, σχεδόν 24/7/365. Μη μου πείτε ότι ένας Έλληνας (ναι, μετράει, βγάλτε τα κεφάλια σας από τους κώλους σας), υγιής σωματικά, δεν θα έβρισκε να κάνει κάτι; Πέραν αυτού η ζωή στην κάθε επαρχία κοστίζει σημαντικά λιγότερο, οπότε μια ζωή με τις βασικές ανέσεις του 21ου αιώνα είναι εφικτή.  Γιατί λοιπόν μένουν στις μεγαλουπόλεις;

Όλα αυτά τα λέω έχοντας γνώση πως λογω συγκυριών έχει μείνει στο δρόμο πολύς κόσμος που δεν έχει σχέση με το μοτίβο πρέζα-ψευτοεπανάσταση-αλητεία, αλλά και άνθρωποι που έχασαν τα πάντα λογω μιας αρρώστιας, λόγω της αναλγησίας και της αδικίας του συστήματος, εν γένει άνθρωποι που είχαν αυτό που οι μικροαστοί ονομάζουν «μια αξιοπρεπή ζωή»

Η απαντήσεις που βγήκαν από τη συζήτηση ήταν ψιλοάβολες και καθόλου σίγουρες, και κατέληγαν περίπου στο «εδώ είναι όλη τους η ζωή,  οι φίλοι, πώς να φύγουν». Ξέροντας ότι παίζει να αρχίσουν να με κοπανάνε έξαλλοι με τις LiFO τους οι οπαδοί του Ποταμιού, και οι Atenistas να με δέσουν με πλεκτά και να με βάλουν βάναυσα να τους παρακολουθώ καθώς βάφουν σε όλα τα χρώματα τα σκαλιά του σπιτιού μου, θα πω μια παροιμία αγγλική που μου αρέσει, καθώς οι αποικιοκράται Άγγλοι είναι λίγο πιο σκληροί από μας και οι θυμοσοφίες τους αφορούν πιο σοβαρά πράγματα από κολιούς, Αύγουστους, τεντζερέδες και καπάκια: Beggars cannot be choosers.

Καταλαβαίνω ότι ακούγομαι κάπως  υπερφίαλος και ίσως λίγο ανημέρωτος, αλλά πρώτον δεν έχω ακούσει ως τώρα καλή απάντηση, και δεύτερον όλη αυτή η σκέψη έχει γίνει στο ντους, και στο ντους είμαι γυμνός, και γυμνός είμαι υπέροχος.

  • Το θέμα της έλλειψης στέγης είναι εξαιρετικά περίπλοκο και
    είμαι σίγουρη και άβολο για τους περισσότερους ανθρώπους. Δυστυχώς δεν υπάρχουν
    εύκολες απαντήσεις. Και δε σημαίνει ότι όσες απαντήσεις υπάρχουν είναι και
    γνωστές σε όλους.

    Οι άστεγοι δεν είναι καινούριο φαινόμενο, καθώς έχει
    καταγραφεί από το 1800 και ένθεν. Σίγουρα είναι περισσότερο κοινό στις μεγάλες
    αστικές περιοχές απ’ ότι στις αγροτικές αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Προφανώς,
    όσο μικρότερη η κοινωνία, τόσο περισσότερο τα μέλη της φροντίζουν το ένα το
    άλλο. Ταυτόχρονα όμως είναι και πολύ περισσότερο κλειστή. Αν ξαφνικά
    εμφανιζόταν ένας άστεγος σε ένα χωριό στη Κάτω Παναγιά, δεν σημαίνει ότι
    αυτόματα θα άνοιγαν όλοι την αγκάλη τους να δεχτούν τον ταλαίπωρο ξένο, να τον
    γιατροπορέψουν και να τον φροντίσουν. Ας μην είμαστε αφελείς.

    Ωστόσο, το ότι ο γράφων δεν έχει δει ΠΟΤΕ άστεγο στο χωριό
    που μεγάλωσε, δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σε άλλα χωριά. Ομολογουμένως, όχι με
    τη συχνότητα που τους συναντάς σε μεγάλες πόλεις, μην τρελαθούμε κιόλας. (Κι αν
    είναι να αναδείξουμε τις προσωπικές εμπειρίες σε πανανθρώπινες αλήθειες, στο δικό
    μου μικρό νησί, υπάρχουν –ελάχιστοι-άστεγοι. Φυσικά τους φροντίζει όλο το χωριό.
    Δεν παύουν να είναι άστεγοι). Παρεμπιπτόντως, και στις μεγαλουπόλεις οι
    γείτονες / μαγαζάτορες / περαστικοί / γουοτέβερ, είναι αυτοί που τελικά
    φροντίζουν τους άστεγους, εδώ που τα λέμε.

    Επίσης, οι λόγοι για τους οποίους ένας άνθρωπος είναι στο
    δρόμο είναι τόσο πολύ και διαφορετικοί όσο και οι ίδιοι οι άνθρωποι. Το
    αποτέλεσμα όμως είναι σχεδόν πάντα το ίδιο. Υπάρχουν πάρα πολλές έρευνες που
    έχουν αποδείξει πως όταν ένας άνθρωπος βρεθεί άστεγος για πάνω από έξι μήνες,
    αρχίζει και αποκόπτεται σφόδρα από το κοινωνικό περιβάλλον και του είναι πάρα πολύ
    δύσκολο να ενταχτεί «στον πολιτισμό», ας πούμε, πολύ χοντρικά και μπακαλίστικα.
    Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που πολλοί άστεγοι αποφεύγουν να πηγαίνουν
    σε κέντρα υποδοχής αστέγων. Δεν «ξέρουν» πώς να συμπεριφερθούν μεταξύ άλλων
    ανθρώπων, τους είναι πολύ δύσκολο και τρομερά ψυχοφθόρο.

    Το να βρεθεί κάποιος άστεγος επίσης, δεν είναι μια
    διαδικασία που γίνεται απαραιτήτως από τη μια μέρα στη άλλη. Μπορεί να πάρει
    πολύ καιρό με πολλές ενδιάμεσες στάσεις (φιλοξενία από φίλους, υποστήριξη από
    οικογένεια, προσωρινά καταλύματα κλπ) Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας,
    πολλοί είναι αυτοί που προσπαθούν με νύχια και με δόντια να ξαναφτιάξουν τη ζωή
    τους, αλλά δεν τα καταφέρνουν. Με τη κατάληξη να τη βρίσκετε στα πεζοδρόμιά σας.

    Τέλος, όσον αφορά στη Σχεδία: Οι άνθρωποι που την πουλάνε δε
    ζητιανεύουν. Πουλάνε ένα προϊόν, το οποίο παράγουν οι ίδιοι. Είναι, με λίγα
    λόγια, επιχειρηματίες πολύ μικρής κλίμακας. Δεν είστε υποχρεωμένοι να το
    αγοράσετε, προφανώς. Ιδανικά, το αγοράζετε επειδή σας αρέσει και
    παρεμπιπτόντως, όπως και κάθε άλλο προϊόν, βοηθάτε τον παραγωγό του να ζήσει. Όχι
    από ελεημοσύνη, αλλά μέσω του υγιούς εμπορίου. Μην λυπάστε, λοιπόν, τους πωλητές
    της Σχεδίας, όπως δε λυπάστε και τον ιδιοκτήτη του φούρνου της γειτονιάς σας.

    Εν πάση περιπτώσει, ο σκοπός αυτής της απάντησης είναι μόνο
    να σας υποψιάσει πως υπάρχουν χίλια δυο πράγματα που αγνοούμε (όλοι μας) και
    που αν το ζήτημα μας απασχολεί, μπορούμε να το ψάξουμε, να μάθουμε, να
    ρωτήσουμε, να βοηθήσουμε, αν το θέλουμε. Κι αν δεν θέλουμε, δεν έγινε τίποτα,
    απλώς ας μην είμαστε μηδενιστές.